شکایت از پزشک برای قصور پزشکی؛ نظام پزشکی، دادسرا و مطالبه دیه
تصور کنید پدرتان برای یک جراحی ساده در بیمارستان بستری می‌شود و پس از عمل با عارضه‌ای جدی روبه‌رو می‌شود. پزشک می‌گوید این عارضه طبیعی بود و رضایت‌نامه را هم خودتان امضا کردید. چند ماه بعد هزینه‌های درمان روی هم انباشته شده و پدرتان دیگر توان کار ندارد. شکایت از پزشک در چنین وضعی راهی است که مسئولیت خطا را روشن می‌کند و دیه و خسارت خانواده را جبران می‌کند.
پرونده‌های قصور پزشکی فنی‌ترین پرونده‌های کیفری و حقوقی هستند و سرنوشت آن‌ها بیشتر در کمیسیون کارشناسی رقم می‌خورد تا در جلسه دادگاه. انتخاب مرجع نادرست یا سکوت در برابر نظر کارشناسی ناقص، می‌تواند حق دیه و خسارتی را که برای ادامه درمان لازم است از بین ببرد. از این رو مدارک پزشکی و شرح ماجرا باید پیش از شکایت توسط وکیل کیفری بررسی گردد تا حق بیمار و خانواده او حفظ شود.
به زبان ساده، شکایت از پزشک سه مسیر دارد که می‌توانند هم‌زمان پیش بروند. شکایت انتظامی در سازمان نظام پزشکی به مجازات‌های صنفی مثل توبیخ یا محرومیت از طبابت می‌رسد، ولی پولی به بیمار نمی‌دهد. شکایت کیفری در دادسرا به محکومیت پزشک به پرداخت دیه و در موارد فوت به حبس می‌رسد. دعوای حقوقی در دادگاه هم برای مطالبه خسارت‌های بیش از دیه، مثل هزینه درمان و از کارافتادگی، است. طبق ماده ۴۹۵ قانون مجازات اسلامی، برائت‌نامه پزشک را در برابر تقصیر حمایت نمی‌کند.
مسئولیت پزشک در قانون مجازات اسلامی
طبق ماده ۴۹۵ قانون مجازات اسلامی، هرگاه پزشکی در معالجه‌ای که انجام می‌دهد موجب تلف یا صدمه بدنی شود، ضامن دیه است. مگر آنکه کار او مطابق مقررات پزشکی و موازین فنی باشد یا پیش از درمان برائت گرفته باشد و مرتکب تقصیری هم نشود. طبق تبصره ۱ همین ماده، اگر پزشک در علم و عمل تقصیری نداشته باشد، حتی بدون برائت هم ضامن نیست.
پس برائت‌نامه‌ای که بیمار پیش از عمل امضا می‌کند، پزشک مقصر را مصون نمی‌کند. اگر پزشکی قانونی تقصیر پزشک را در تشخیص، درمان یا مراقبت پس از عمل احراز کند، برائت‌نامه اثری ندارد. ماده ۴۹۷ هم می‌گوید در موارد ضروری که گرفتن برائت ممکن نیست و پزشک طبق مقررات اقدام می‌کند، او ضامن نیست.
درباره نوع مسئولیت، دیه قصور پزشکی معمولا شبه‌عمد است و پرداخت آن بر عهده خود پزشک است، نه عاقله او. پزشک برای پرداخت دیه شبه‌عمد دو سال قمری فرصت دارد. در عمل، بیمه مسئولیت پزشک تا سقف بیمه‌نامه دیه را می‌پردازد. ولی کاری که بیرون از تخصص پزشک یا خلاف قانون باشد، معمولا پوشش بیمه را ندارد.
شکایت از پزشک در سازمان نظام پزشکی
طبق ماده ۲۸ قانون سازمان نظام پزشکی، هیئت‌های بدوی انتظامی در استان‌ها و شهرستان‌ها، هیئت تجدیدنظر در استان و هیئت عالی در مرکز به تخلف‌های صنفی پزشکان رسیدگی می‌کنند. شکایت در دادسرای انتظامی نظام پزشکی ثبت می‌شود و امکان ثبت آن در سامانه سازمان هم وجود دارد. طبق آیین‌نامه انتظامی، شکایت باید حدود یک سال پس از تخلف یا آشکار شدن عوارض آن طرح شود.
مجازات‌های انتظامی طبق تبصره ۱ ماده ۲۸ از تذکر شفاهی تا محرومیت دائم از اشتغال به حرفه پزشکی در سراسر کشور است. طبق تبصره ماده ۴۰ همین قانون، رأی قطعی هیئت‌ها ظرف یک ماه پس از ابلاغ در دادگاه تجدیدنظر استان قابل اعتراض است و نه در دیوان عدالت اداری. هیئت عمومی دیوان عالی کشور در رأی وحدت رویه ۷۷۵ دادگاه تجدیدنظر استان محل وقوع تخلف را صالح دانست. در رأی ۷۹۷ هم اعلام کرد که این دادگاه اگر رأی هیئت را نقض کند، خودش در ماهیت رأی می‌دهد.
این مسیر برای بیمار پولی به همراه ندارد. ولی رأی انتظامی که تخلف پزشک را تأیید کند، در پرونده کیفری و حقوقی دلیل مهمی است. با این حال طبق نظریه‌های مشورتی، نظر هیئت انتظامی برای قاضی کیفری فقط در حکم نظر کارشناسی است و او را ملزم نمی‌کند.
خود یا یکی از عزیزانتان قربانی قصور پزشکی شده‌اید؟
خلاصه پرونده پزشکی، نسخه‌ها، گزارش عمل و برگه ترخیص را از طریق واتس‌اپ ارسال فرمایید. پس از بررسی، مسیر مناسب شکایت و میزان دیه قابل مطالبه به‌صراحت اعلام می‌شود.
شکایت کیفری از پزشک در دادسرا
ماده ۲۵ قانون آیین دادرسی کیفری به رئیس قوه قضاییه اجازه می‌دهد برای جرائم پزشکی دادسرای ویژه تشکیل دهد. در تهران دادسرای جرائم پزشکی وجود دارد و در برخی استان‌ها شعبه‌های ویژه این پرونده‌ها را رسیدگی می‌کنند. در جاهای دیگر، شکایت در دادسرای عمومی و انقلاب محل وقوع جرم ثبت می‌شود.
مهم‌ترین مرحله این پرونده‌ها، کارشناسی است. دادسرا پرونده را برای اظهار نظر به کمیسیون پزشکی قانونی می‌فرستد و این کمیسیون درباره وجود تقصیر و میزان آن نظر می‌دهد. شاکی و پزشک هر دو می‌توانند به این نظر اعتراض کنند و قاضی ممکن است پرونده را به کمیسیون بالاتر بفرستد. نظر کمیسیون برای قاضی الزام‌آور نیست، ولی در عمل بیشترین اثر را بر رأی دارد. پس اعتراض مستدل به نظری که ناقص است، اغلب سرنوشت پرونده را تغییر می‌دهد.
اگر قصور به فوت بیمار برسد، پزشک علاوه بر دیه طبق ماده ۶۱۶ کتاب تعزیرات به یک تا سه سال حبس محکوم می‌شود. در آسیب‌هایی که به فوت نمی‌رسد، مجازات معمولا فقط دیه است. دیه مرور زمان ندارد. ولی برای جرمی که قابل گذشت باشد، طبق ماده ۱۰۶ قانون مجازات اسلامی، حق شکایت کیفری یک سال پس از اطلاع بزه‌دیده از جرم از بین می‌رود. پس بهتر است شکایت بی‌درنگ طرح شود.
مطالبه خسارت بیش از دیه در دادگاه حقوقی
دیه همه زیان بیمار را جبران نمی‌کند. هزینه‌های درمان، جراحی‌های بعدی، از دست رفتن درآمد و از کارافتادگی گاهی چند برابر دیه است. طبق ماده ۱ قانون مسئولیت مدنی، هر کس بدون مجوز قانونی و در نتیجه بی‌احتیاطی به دیگری زیان مادی یا معنوی برساند، مسئول جبران آن است. بیمار یا خانواده او می‌توانند این خسارت‌ها را در دادگاه حقوقی از پزشک و در صورت تقصیر بیمارستان مطالبه کنند.
پیش از هر شکایتی، پرونده کامل پزشکی بیمار باید گردآوری شود. بیمار حق دسترسی به اطلاعات پرونده خود را دارد، ولی اصل پرونده در بیمارستان است. بهتر است درخواست رونوشت پرونده کتبی ثبت شود و اگر بیمارستان آن را ندهد، از دادسرا یا دادگاه دستور ارائه آن را خواست.
پیش از هر تصمیم بخوانید
بسیاری از حق‌ها پیش از دادگاه و در نخستین تصمیم عجولانه از دست می‌روند. این نوشته‌ها خطرهای رایج هر موضوع را نشان می‌دهند
- شکایت از بیمارستان؛ وقتی معلوم نیست خطا از کیست
- شکایت از پزشک زیبایی؛ مرز نارضایتی از نتیجه و قصور پزشکی
- شکایت از دندانپزشک؛ وقتی درمان دندان به آسیب و هزینه دوباره می‌رسد
سؤال‌های متداول درباره شکایت از پزشک
بله. طبق ماده ۴۹۵ قانون مجازات اسلامی، برائت فقط وقتی پزشک را از ضمان معاف می‌کند که مرتکب تقصیر نشود. اگر پزشکی قانونی تقصیر او را احراز کند، برائت‌نامه اثری ندارد.
طبق تبصره ماده ۴۰ قانون سازمان نظام پزشکی، رأی قطعی هیئت‌های انتظامی ظرف یک ماه از ابلاغ در دادگاه تجدیدنظر استان محل وقوع تخلف قابل اعتراض است، نه در دیوان عدالت اداری.
بله. شکایت انتظامی، کیفری و حقوقی می‌توانند هم‌زمان پیش بروند. نظر هیئت انتظامی برای قاضی کیفری فقط در حکم نظر کارشناسی است.
برای شکایت انتظامی حدود یک سال از تخلف یا آشکار شدن عوارض. برای جنبه کیفری جرم قابل گذشت، یک سال از اطلاع بزه‌دیده. مطالبه دیه مرور زمان ندارد.
سلامت و آینده خانواده شما با پیگیری درست جبران می‌شود
تصویر مدارک را از طریق واتس‌اپ یا تلگرام ارسال فرمایید یا تماس بگیرید. هزینه بررسی حقوقی در برابر دیه، هزینه‌های درمان و درآمدی که از دست رفت، سرمایه‌ای برای حفظ حق شماست.
با وکیل مشورت کنید
پیش از هر اقدام، با یک مشاوره بدانید دقیقاً کجا ایستاده‌اید و چه چیزی را نباید از دست بدهید.
مشاوره مشاوره فوری