شکایت از بیمارستان؛ وقتی معلوم نیست خطا از کیست
«رضایت‌نامه را خودتان امضا کردید، بیمارستان مسئولیتی ندارد.» بسیاری از خانواده‌ها این جمله را در راهروی بیمارستان می‌شنوند، درست وقتی که بیمارشان پس از تزریق داروی اشتباه، عفونت پس از عمل، تأخیر در رسیدگی یا ترخیصی زودهنگام حالی وخیم‌تر پیدا می‌کند یا جان می‌بازد. در همان روزهای نخست، پیش از آنکه کسی پرونده پزشکی را ببیند، خانواده درباره شکایت از بیمارستان و مطالبه دیه با خشم یا ناامیدی تصمیم می‌گیرد و همین عجله یا تردید، سرنوشت پرونده را رقم می‌زند.
به زبان ساده، شکایت از بیمارستان یعنی مطالبه دیه و خسارت و در صورت لزوم پیگیری کیفری، بابت آسیبی که بیمار در جریان درمان و مراقبت در بیمارستان می‌بیند؛ خواه خطا از پزشک باشد، خواه از پرستار یا از کاستی خود مجموعه درمانی. ماده ۴۹۵ قانون مجازات اسلامی پزشکی را که در معالجه موجب تلف یا صدمه بدنی شود ضامن دیه می‌داند، مگر آنکه کار او مطابق مقررات پزشکی و موازین فنی باشد. تبصره ماده ۱۴ همان قانون هم می‌گوید اگر رابطه علیت میان رفتار شخص حقوقی و خسارت احراز شود، دیه و خسارت از او قابل مطالبه است.
شکایت از بیمارستان یا پزشک؛ مسئولیت با کیست
در بیمارستان، درمان کار یک نفر نیست. پزشک دستور می‌دهد، پرستار آن را اجرا می‌کند و مجموعه درمانی باید نیرو، تجهیزات و ضوابط بهداشتی را تأمین کند. ماده ۴۹۶ پزشکی را که دستور درمان می‌دهد در صورت آسیب ضامن می‌داند، اما طبق تبصره ۱ همین ماده، اگر پرستار بداند دستور اشتباه است و باز آن را اجرا کند، صدمه به خود او مستند است. ماده ۲۹۵ هم آسیبی را که از ترک وظیفه قانونی پزشک یا پرستار پدید می‌آید به او مستند می‌کند. عفونتی که از کاستی ضوابط بهداشتی بخش برمی‌خیزد یا تأخیری که از کمبود نیرو می‌آید، ممکن است پای مسئولیت بیمارستان را به میان بکشد.
خطای رایج این است که خانواده فقط نام جراح را در شکایت می‌آورد، چون تنها چهره‌ای است که می‌شناسد. ماده ۵۲۶ می‌گوید اگر آسیب به چند عامل مستند باشد، همه به طور مساوی ضامن‌اند، مگر آنکه تأثیر رفتارشان متفاوت باشد. پس اگر کارشناسی در کار جراح تقصیری نبیند و آسیب از مراقبت پس از عمل باشد، شکایتی که فقط مسئولیت پزشک را نشانه می‌گیرد به نتیجه نمی‌رسد. تا خانواده به این خطا پی ببرد، ماه‌ها می‌گذرد و پرونده پزشکی و حافظه شاهدان دیگر همان نیست که روز نخست بود.
پرونده پزشکی و نظر کارشناسی؛ جایی که شکایت می‌بازد
سرنوشت شکایت از بیمارستان بیش از هر چیز به نظر کارشناسی پزشکی بستگی دارد و این نظر بر پایه پرونده‌ای شکل می‌گیرد که در اختیار خود بیمارستان است. دستور پزشک، گزارش پرستاری و ساعت تجویز دارو همان ردپایی است که نشان می‌دهد چه کسی چه کاری کرد یا نکرد. این برگه‌ها ممکن است ناقص باشد، گم شود یا پس از حادثه با نوشته‌ای تازه کامل شود. گزارشی هم که فقط کار پزشک را بسنجد و به مراقبت پرستاری نپردازد، ممکن است همه را بی‌تقصیر بداند. تبصره ماده ۱۴۵ قانون مجازات اسلامی مسامحه، غفلت، عدم مهارت و عدم رعایت نظامات دولتی را از مصادیق تقصیر می‌شمارد. یعنی نادیده ماندن یک ضابطه درمانی خود می‌تواند تقصیر باشد، به شرط آنکه کسی آن را در پرونده ببیند.
بیمارتان در بیمارستان آسیب دید؟
خلاصه ماجرا و تاریخ بستری و ترخیص را از طریق واتس‌اپ ارسال فرمایید تا پیش از آنکه پرونده پزشکی تغییر کند، روشن شود مسئولیت با کیست.
رضایت‌نامه و برائت‌نامه؛ آنچه امضای پیش از درمان پوشش نمی‌دهد
برگه‌ای که هنگام پذیرش یا پیش از عمل امضا می‌کنید، معمولا رضایت‌نامه و برائت‌نامه است. ماده ۴۹۵ برائت را فقط در کنار یک شرط معتبر می‌داند: پزشک مرتکب تقصیری نشود. پس برائت‌نامه خطایی را که از بی‌احتیاطی یا بی‌مبالاتی برمی‌خیزد پوشش نمی‌دهد. از سوی دیگر، طبق تبصره ۱ همین ماده، پزشکی که در علم و عمل قصور یا تقصیری ندارد حتی بدون برائت ضامن نیست و ماده ۴۹۷ در موارد ضروری که گرفتن برائت ممکن نیست، درمان مطابق مقررات را موجب ضمان نمی‌داند. یعنی امضای رضایت‌نامه حق شکایت را از بین نمی‌برد، اما عارضه به تنهایی هم کافی نیست. شکایتی که فقط بر وخامت حال بیمار تکیه کند و تقصیر را نشان ندهد، کنار می‌رود.
شکایت از بیمارستان خصوصی یا دولتی؛ رضایتی که زود امضا می‌شود
چه بیمارستان خصوصی باشد چه دولتی، حق بیمار بر دیه و خسارت همان است. خطر مشترک هر دو، پیشنهادی است که در روزهای نخست به خانواده می‌رسد: بخشودن هزینه بستری یا پرداخت مبلغی برای جبران، در برابر امضای یک برگه. ماده ۴۵۲ قانون مجازات اسلامی دیه را حق شخصی آسیب‌دیده یا ولی دم می‌داند و می‌گوید ذمه مرتکب جز با پرداخت دیه، مصالحه، ابراء و تهاتر بری نمی‌شود. برگه‌ای که عنوان صلح یا ابراء دارد، ممکن است حقی را که هنوز اندازه‌اش روشن نیست با مبلغی ناچیز برای همیشه ببندد. در جنبه کیفری هم ماده ۱۰۱ عدول از گذشت را مسموع نمی‌داند. صبر بیش از اندازه هم بی‌هزینه نیست، چون هر چه زمان بیشتری بگذرد، اثبات رابطه آسیب امروز با خطای روز بستری دشوارتر می‌شود.
نقش وکیل در شکایت از بیمارستان
بیشتر پزشکان و پرستاران با دلسوزی کار می‌کنند و شکایت از بیمارستان قرار نیست کادر درمان را یکجا متهم کند. هدف، روشن شدن حق بیماری است که در موردی مشخص آسیب دید. وکیل شمال پیش از هر اقدامی بررسی می‌کند آسیب به رفتار چه کسی مستند است، مسئولیت بیمارستان تا کجاست و پرونده پزشکی چه چیزی را نشان می‌دهد یا پنهان می‌کند. همچنین روشن می‌کند پیشنهاد بیمارستان ارزش واقعی حق شما را می‌پوشاند یا نه. اگر خطا مستقیما به کار پزشک برمی‌گردد، نوشته شکایت از پزشک برای قصور پزشکی را بخوانید. نوشته چرا وکیل لازم است هم خطرهای اقدام بدون وکیل را نشان می‌دهد.
سؤال‌های متداول درباره شکایت از بیمارستان
بله. طبق ماده ۴۹۵ قانون مجازات اسلامی، برائت فقط وقتی پزشک را از ضمان معاف می‌کند که مرتکب تقصیری نشود. با این حال تقصیر و رابطه آن با آسیب باید به اثبات برسد.
بله. طبق تبصره ماده ۱۴ قانون مجازات اسلامی، اگر رابطه علیت میان رفتار شخص حقوقی و خسارت احراز شود، دیه و خسارت از او قابل مطالبه است.
معمولا نه. طبق ماده ۴۵۲ قانون مجازات اسلامی، ذمه مرتکب با پرداخت دیه، مصالحه، ابراء یا تهاتر بری می‌شود.
حق بیمارتان را با یک امضای زودهنگام از دست ندهید
خلاصه ماجرا و هر رضایت‌نامه یا برگه‌ای را که بیمارستان برای امضا پیش روی شما گذاشت از طریق واتس‌اپ یا تلگرام ارسال فرمایید یا تماس بگیرید. اطلاعات شما محرمانه می‌ماند و هر تصمیم را با آگاهی از پیامدهایش می‌گیرید.
با وکیل مشورت کنید
پیش از هر اقدام، با یک مشاوره بدانید دقیقاً کجا ایستاده‌اید و چه چیزی را نباید از دست بدهید.
مشاوره مشاوره فوری