اجرت‌المثل ایام زوجیت؛ حقی که بیشتر زنان مطالبه نمی‌کنند

سال‌ها خانه را اداره کرده‌اید، کودک را شیر داده‌اید و در کنار همسرتان در مغازه یا زمین کشاورزی او کار کرده‌اید. حالا که پای جدایی در میان است، همه از مهریه حرف می‌زنند و کسی نمی‌پرسد این همه سال کار شما چه ارزشی داشت. اجرت‌المثل ایام زوجیت همان حقی است که قانون برای پاسخ به این پرسش پیش‌بینی کرده است، ولی بسیاری از زنان یا از آن خبر ندارند یا در جریان طلاق ناخواسته از آن می‌گذرند.

به زبان ساده، اجرت‌المثل ایام زوجیت مزد کارهایی است که زن در دوران زندگی مشترک انجام می‌دهد. کارهایی که شرعا بر عهده او نبوده، عرفا مزد دارد، به دستور شوهر انجام شده و زن قصد انجام رایگان آن را نداشته است. مبنای آن تبصره ماده ۳۳۶ قانون مدنی است و ماده ۲۹ قانون حمایت خانواده دادگاه را مکلف می‌کند در رأی طلاق تکلیف آن را روشن کند. اگر شرایط اجرت‌المثل فراهم نباشد، قانون در شرایطی مشخص نهاد دیگری به نام نحله را پیش‌بینی کرده است.

چرا اجرت‌المثل ایام زوجیت اغلب نادیده می‌ماند

در فرهنگ عمومی بسیاری کار خانه را وظیفه زن می‌دانند و خود زنان هم حتی فکر مطالبه مزد آن را نمی‌کنند. اما وظیفه قانونی زن با آنچه عرف از او انتظار دارد یکی نیست. آشپزی، نظافت، شیر دادن به فرزند یا کار در کسب‌وکار شوهر از جمله کارهایی است که در پرونده‌های اجرت‌المثل ایام زوجیت بررسی می‌شود. زنی که از این حق می‌گذرد، در واقع از دسترنج سال‌های زندگی خود چشم می‌پوشد.

گروه دیگری از زنان از این حق خبر دارند، اما آن را با یک جمله در توافق‌نامه طلاق توافقی از دست می‌دهند. عبارتی مانند «زوجه کلیه حقوق مالی خود را دریافت کرد» در ظاهر ساده است، ولی در عمل راه هر مطالبه بعدی را می‌بندد.

اثبات؛ جایی که بیشتر پرونده‌ها شکست می‌خورند

تبصره ماده ۳۳۶ قانون مدنی صریح است که شرایط اجرت‌المثل باید برای دادگاه ثابت شود. همین شرط نقطه ضعف بیشتر پرونده‌هاست. دستور شوهر، نوع کارها، مدت انجام آن‌ها و نبود قصد انجام رایگان، همه باید به شکلی قابل قبول به دادگاه عرضه شوند. دادخواستی که این موارد را ناقص یا مبهم بیان کند، ممکن است به رد دعوا یا تعیین مبلغی بسیار کمتر از ارزش واقعی کار منتهی شود.

ارزش اجرت‌المثل ایام زوجیت معمولا با نظر کارشناس تعیین می‌شود و کارشناس هم بر پایه همان اطلاعاتی نظر می‌دهد که در پرونده وجود دارد. سال‌های زندگی مشترک، نوع کارها و شرایط زندگی اگر درست و کامل منعکس نشود، مبلغ تعیین‌شده بازتاب واقعی زحمت شما نخواهد بود. بسیاری از زنان پس از صدور رأی تازه متوجه می‌شوند که می‌توانستند به مراتب بیشتر دریافت کنند.

اجرت‌المثل، نحله و شرط تنصیف دارایی

اجرت‌المثل ایام زوجیت و نحله با هم جمع نمی‌شوند و دادگاه یکی از آن دو را تعیین می‌کند. نحله مبلغی است که دادگاه با در نظر گرفتن سال‌های زندگی مشترک، نوع کارهای زن و توان مالی شوهر تعیین می‌کند و تنها در شرایط محدودی تعلق می‌گیرد. از جمله اینکه طلاق به درخواست زن نباشد و ناشی از تخلف او از وظایف همسری هم نباشد. انتخاب نادرست میان این دو، یا طرح نادرست یکی از آن‌ها، می‌تواند حق زن را به حداقل برساند.

در کنار این‌ها، بیشتر عقدنامه‌ها شرطی دارند که به شرط تنصیف دارایی معروف است. طبق این شرط، اگر طلاق به درخواست زن نباشد و ناشی از تخلف او هم نباشد، شوهر باید تا نصف دارایی را که در دوران زندگی مشترک به دست آورده، طبق نظر دادگاه به زن منتقل کند. بسیاری از زوجین این شرط را هنگام عقد امضا کرده‌اند و بعدها فراموشش می‌کنند.

اجرت‌المثل ایام زوجیت فقط برای زمان طلاق نیست

برخلاف تصور رایج، مطالبه اجرت‌المثل به طلاق محدود نیست و در دوران زندگی مشترک هم مطرح می‌شود. اما این تصمیم پیامدهای خانوادگی و حقوقی دارد و زمان و شیوه طرح آن باید با دقت سنجیده شود. یک اقدام عجولانه ممکن است هم رابطه را بدتر کند و هم پرونده را پیش از آنکه مدارک کامل شود، به نتیجه‌ای ضعیف برساند.

نقش وکیل

مطالبه اجرت‌المثل ایام زوجیت پرونده‌ای است که نتیجه آن را اثبات و ارزیابی تعیین می‌کند. وکیل خانواده وکیل شمال کمک می‌کند حقوق مالی شما از مهریه تا اجرت‌المثل و شرط تنصیف یکجا بررسی شود تا هیچ بخشی از سال‌های زندگی مشترک بی‌ارزش نماند. برای آشنایی با خطرهای اقدام بدون وکیل، نوشته چرا وکیل لازم است را بخوانید.

سؤال‌های متداول درباره اجرت‌المثل ایام زوجیت