ترک انفاق؛ وقتی نپرداختن نفقه به پرونده کیفری می‌رسد

«پولی ندارم»؛ چند ماه است هر بار که از هزینه زندگی حرف می‌زنید، همین جمله را از همسرتان می‌شنوید. یا برعکس، پس از یک دعوای خانوادگی خانه را ترک کرده‌اید و حالا اخطاریه‌ای به دستتان رسیده که از شما به اتهام ترک انفاق شکایت شده است. در هر دو حالت، تصمیم‌هایی که در همین روزها گرفته می‌شود، سرنوشت پرونده را تعیین می‌کند. ترک انفاق از معدود اختلاف‌های خانوادگی است که هم جنبه حقوقی دارد و هم جنبه کیفری.

به زبان ساده، ترک انفاق یعنی مردی که توان مالی دارد، نفقه همسری را که به وظایف خود عمل می‌کند یا نفقه دیگر افراد واجب‌النفقه مانند فرزندان را نپردازد. طبق ماده ۵۳ قانون حمایت خانواده، این کار جرم است و مجازات آن حبس تعزیری درجه شش است. این جرم قابل گذشت است و با گذشت شاکی، تعقیب یا اجرای مجازات متوقف می‌شود. نفقه زن طبق ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی شامل همه نیازهای متعارف او از مسکن و پوشاک و غذا تا اثاثیه منزل و هزینه درمان است.

دو شرط که سرنوشت پرونده ترک انفاق را تعیین می‌کند

پرونده ترک انفاق بر دو پایه استوار است: توان مالی مرد و تمکین زن. اگر یکی از این دو ثابت نشود، شکایت کیفری به نتیجه نمی‌رسد. بسیاری از شکایت‌ها درست به همین دلیل شکست می‌خورند. زنی که بدون دلیل موجه خانه را ترک کرده، ممکن است ناشزه شناخته شود و طبق ماده ۱۱۰۸ قانون مدنی حق نفقه را از دست بدهد. مردی هم که توان پرداخت دارد ولی گمان می‌کند با ادعای بی‌پولی از مجازات در امان است، ممکن است با سابقه کیفری روبه‌رو شود.

قانون برای زنی که ماندن در خانه برایش خطر دارد راه را نبسته است. طبق ماده ۱۱۱۵ قانون مدنی اگر بودن زن با شوهر در یک خانه متضمن خوف ضرر بدنی یا مالی یا شرافتی باشد، زن می‌تواند مسکن جداگانه انتخاب کند و در این مدت نفقه بر عهده شوهر است. اما این خوف باید در دادگاه ثابت شود و ترک خانه بدون پشتوانه قانونی می‌تواند نتیجه‌ای وارونه داشته باشد.

خطاهایی که حق را از بین می‌برند

یکی از رایج‌ترین خطاها، تبدیل یک اختلاف مالی به جنگ پیامکی است. یک پیام تهدیدآمیز یا یک جمله عجولانه در گفت‌وگوی مجازی، گاهی تنها مدرکی است که طرف مقابل در دادگاه ارائه می‌کند. پیش از هر گفت‌وگو یا تهدید به شکایت، دانستن اینکه هر جمله چه وزنی در پرونده دارد، از بسیاری از ضررها جلوگیری می‌کند.

خطای دیگر، یکی دانستن شکایت کیفری ترک انفاق با مطالبه نفقه است. جرم ترک انفاق به نفقه جاری مربوط است و نفقه گذشته از راه دعوای حقوقی مطالبه می‌شود. طبق ماده ۱۲۰۶ قانون مدنی زن برای نفقه گذشته در هر زمان حق دعوا دارد و طلب او ممتاز است. انتخاب نادرست مسیر، یا طرح هم‌زمان چند دعوا بدون برنامه، می‌تواند پرونده را طولانی کند و مبلغ تعیین‌شده را بسیار کمتر از حق واقعی کند.

اگر شما متهم به ترک انفاق هستید

مردی که اتهام ترک انفاق به او وارد شده، نباید آن را یک اختلاف ساده خانوادگی ببیند. محکومیت به حبس تعزیری درجه شش سابقه‌ای است که می‌تواند بر کار، استخدام و آینده او اثر بگذارد. از سوی دیگر، ادعای بی‌پولی بدون پشتوانه یا اظهارات متناقض در بازجویی، موقعیت او را ضعیف‌تر می‌کند. دفاع درست در این پرونده‌ها به بررسی دقیق تمکین، توان مالی و پرداخت‌های واقعی وابسته است و گاهی اختلاف اصلی را هم به راهی آرام‌تر می‌برد.

نفقه فرزندان

ترک انفاق فقط به نفقه زن محدود نیست. نپرداختن نفقه فرزند هم در صورت توان مالی، همان پیامد کیفری را دارد. پس از جدایی، تعیین مبلغ نفقه فرزند یکی از مهم‌ترین بخش‌های رأی است و مبلغی که بدون بررسی درآمد واقعی تعیین شود، یا هزینه زندگی کودک را تأمین نمی‌کند یا پدر را زیر باری می‌برد که توان پرداختش را ندارد.

نقش وکیل در پرونده ترک انفاق

پرونده ترک انفاق در ظاهر ساده است، اما پیامد آن می‌تواند حبس یک طرف یا از دست رفتن حق نفقه طرف دیگر باشد. وکیل خانواده وکیل شمال پیش از هر شکایت یا دفاع، مسیر درست را مشخص می‌کند تا حق شما بدون جنجال و هزینه اضافی حفظ شود. اگر اختلاف به جدایی رسیده، صفحه وکیل طلاق را هم ببینید.

سؤال‌های متداول درباره ترک انفاق